Problemy z zajściem w ciążę — jakie mogą być przyczyny?

Za Tobą mogą być miesiące starań, wiz­yt, badań i leczenia. Być może owu­lac­ja już wys­tępu­je, wyni­ki hor­monów wyglą­da­ją lep­iej albo lekarz leczy endometri­ozę, zespół pol­i­cysty­cznych jajników czy słab­sze para­me­try nasienia u part­nera. Mimo to ciąży nadal nie ma.

Możli­we, że każ­da kole­j­na wiz­y­ta wyglą­da podob­nie: nowe badanie, kole­j­na sty­mu­lac­ja, następ­ny miesiąc oczeki­wa­nia. A Ty wciąż nie wiesz, czy obec­ny kierunek naprawdę przy­bliża Cię do ciąży.

Być może rozpoz­na­jesz jed­ną z tych sytuacji:

• owu­lac­ja wys­tępu­je, ale kole­jne miesiące nie przynoszą ciąży,
• pod­sta­wowe wyni­ki wyglą­da­ją praw­idłowo, a przy­czy­na nadal pozosta­je niejasna,
• po sty­mu­lacji uzysku­jesz mało dojrza­łych komórek jajowych,
• dochodzi do pobra­nia komórek, ale zapłod­nie­nie jest słabe albo nie następuje,
• zar­o­d­ki pow­sta­ją, lecz zatrzy­mu­ją się na wczes­nym etapie rozwoju,
• kole­jne insem­i­nac­je lub trans­fery nie prowadzą do ciąży,
• lecze­nie popraw­iło jeden wynik, ale nie zmieniło efek­tu starań.

W takiej sytu­acji nat­u­ral­nie wraca pytanie:

„Czemu nie mogę zajść w ciążę, sko­ro tyle już sprawdziliśmy?”

Prob­le­my z zajś­ciem w ciążę mogą wynikać z jed­nej wyraźnej przy­czyny albo z kilku trud­noś­ci, które nakłada­ją się na siebie. Dlat­ego kole­jny krok powinien prowadz­ić do konkret­nej decyzji: co zro­bić inaczej, czego już nie pow­tarzać i która dro­ga może mieć w Two­jej sytu­acji najwięk­szy sens.

W tym artykule sprawdzisz:

• co może nadal utrud­ni­ać zajś­cie w ciążę mimo leczenia,
• co oznacza sytu­ac­ja, gdy pod­sta­wowe wyni­ki wyglą­da­ją dobrze,
• na którym etapie dro­ga do ciąży może stać się trudniejsza,
• jak wynik gene­ty­czny może wpłynąć na dal­sze starania,
• kiedy szer­szy pan­el może być wygod­niejszy niż wybieranie kole­jnych poje­dynczych badań.

Kiedy warto rozpocząć diagnostykę niepłodności?

O niepłod­noś­ci mówi się zwyk­le wtedy, gdy ciąża nie pojaw­ia się po 12 miesią­cach reg­u­larnego współży­cia bez zabez­pieczenia.^1,2

Jeśli masz 35 lat lub więcej, kon­sul­tację warto zaplanować już po około 6 miesią­cach starań.

Wcześniejsza diag­nos­ty­ka może być potrzeb­na również wtedy, gdy:

• Two­je miesiącz­ki są bard­zo niereg­u­larne albo zanikły,
• owu­lac­ja praw­dopodob­nie nie występuje,
• masz rozpoz­naną endometriozę,
• przeszłaś oper­ację jajników, jajowodów lub macicy,
• wynik nasienia part­nera odb­ie­ga od normy,
• Twój part­ner miał choro­by jąder, wnętrost­wo, urazy albo zabie­gi w tej okolicy,
• masz za sobą poronie­nie albo kil­ka bard­zo wczes­nych strat,
• w Two­jej rodzinie wys­tępowała przed­w­czes­na menopauza lub trud­noś­ci z płodnością,
• Ty lub part­ner cho­ru­je­cie przewlek­le albo przyj­mu­je­cie leki mogące wpły­wać na płodność.

Wcześniejsza kon­sul­tac­ja pozwala szy­b­ciej ustal­ić plan i uniknąć miesię­cy samodziel­nego zgady­wa­nia. Kole­jne dzi­ałanie powin­no mieć cel: wpłynąć na lecze­nie, tem­po dal­szych starań albo wybór metody.

Jakie badania na niepłodność wykonuje się na początku?

Pod­sta­wowa diag­nos­ty­ka niepłod­noś­ci zwyk­le obe­j­mu­je ocenę owu­lacji, hor­monów, rez­er­wy jajnikowej, budowy narządów rod­nych, drożnoś­ci jajowodów oraz nasienia partnera.

Masz już diagnozę, ale leczenie nadal nie prowadzi do ciąży?

To szczegól­nie wycz­er­pu­ją­ca sytu­ac­ja. Wiesz już, że wys­tępu­je obniżone AMH, zespół pol­i­cysty­cznych jajników, endometri­oza, zaburzenia hor­mon­alne albo słab­sze para­me­try nasienia. Lecze­nie zostało rozpoczęte, część wyników się popraw­iła, a ciąży nadal nie ma.

Możesz wtedy zas­tanaw­iać się:

„Czy leczymy właś­ci­wą przy­czynę, czy tylko to, co było najłatwiejsze do zauważenia?”

Dla dal­szych decyzji ważne jest między innymi:

• czy obniżone AMH oznacza, że kole­jnych dzi­ałań lep­iej nie odkładać,
• czy słab­szy wynik nasienia wyma­ga pogłę­bi­enia diag­nos­ty­ki partnera,
• czy przy­wró­cona owu­lac­ja prowadzi do pow­sta­nia dojrza­łej komór­ki jajowej,
• czy nat­u­ralne stara­nia lub insem­i­nac­ja nadal mają realne uzasadnienie,
• czy przed następ­ną sty­mu­lacją lub pro­ce­durą warto zmienić sposób postępowania,
• czy prob­lem może doty­czyć zapłod­nienia albo wczes­nego roz­wo­ju zarodka.

Pogłę­bi­e­nie diag­nos­ty­ki ma sens wtedy, gdy może zmienić decyzję. Kole­jne badanie powin­no pomóc ustal­ić, co zro­bić inaczej, a nie po raz kole­jny potwierdz­ić to, co już wiesz.

Prawidłowy kariotyp – czy temat genetyki jest już zamknięty?

Praw­idłowy kar­i­o­typ oznacza, że nie wykry­to zmi­an w licz­bie ani więk­szych zmi­an w budowie chro­mo­somów, które mogły­by mieć znacze­nie dla płod­noś­ci, roz­wo­ju zar­o­d­ka lub ryzy­ka poronienia.

To ważny wynik, ale kar­i­o­typ pokazu­je ogól­ny obraz mate­ri­ału gene­ty­cznego. Moż­na porów­nać go do sprawdzenia, czy wszys­tkie rozdzi­ały książ­ki zna­j­du­ją się na swoim miejs­cu. Nie pokazu­je nato­mi­ast drob­nych zmi­an w poje­dynczych słowach, czyli w konkret­nych genach.

Poza zakre­sem kar­i­o­ty­pu pozosta­ją zmi­any mogące mieć znacze­nie dla:

• pra­cy jajników i rez­er­wy jajnikowej,
• dojrze­wa­nia komór­ki jajowej,
• pro­dukcji i funkcji plemników,
• połączenia komór­ki jajowej z plemnikiem,
• prze­biegu zapłodnienia,
• pier­wszych podzi­ałów i wczes­nego roz­wo­ju zarodka,
• pro­cesów naprawy DNA oraz wyt­warza­nia energii w komórkach.

Niepłodność idiopatyczna – gdy wyniki wyglądają dobrze, a ciąży nadal nie ma

Może być też tak, że masz owu­lację, jajowody są drożne, pod­sta­wowe hor­mo­ny mieszczą się w nor­ma­ch, a wynik nasienia part­nera wyglą­da praw­idłowo. Mimo to ciąży nie ma.

Tę sytu­ację określa się jako niepłod­ność idiopaty­czną lub niewy­jaśnioną.³

To określe­nie nie oznacza, że przy­czyny nie ma. Oznacza jedynie, że doty­chcza­sowe bada­nia jej nie wskazały.

Taka sytu­ac­ja może być szczegól­nie trud­na emocjon­al­nie. Słyszysz, że „wszys­tko wyglą­da dobrze”, ale miesiące mija­ją, a ciąży nadal nie ma. Możesz mieć poczu­cie, że sko­ro wyni­ki są praw­idłowe, kole­jnym krok­iem znów będzie tylko czekanie albo powtórze­nie tego samego schematu.

Znacze­nie mogą mieć między innymi:

• peł­na dojrza­łość komór­ki jajowej,
• dokład­na funkc­ja plemnika,
• połącze­nie komór­ki jajowej z plemnikiem,
• uru­chomie­nie pier­wszych podzi­ałów zarodka,
• mech­a­nizmy naprawy DNA,
• wyt­warzanie energii potrzeb­nej komórkom,
• wybrane pro­cesy związane z dal­szym roz­wo­jem zarodka.

Na którym etapie droga do ciąży może stać się trudniejsza?

Zajś­cie w ciążę wyma­ga współpra­cy wielu pro­cesów. Komór­ka jajowa musi praw­idłowo dojrzeć. Plem­nik powinien uczest­niczyć w zapłod­nie­niu. Zar­o­dek musi rozpocząć podzi­ały, rozwi­jać się, dotrzeć do maci­cy i się w niej zagnieździć.

Zmi­any gene­ty­czne mogą mieć znacze­nie na różnych eta­pach tej dro­gi.^4,5,6

Jak wynik genetyczny może przybliżyć Cię do ciąży?

Najważniejsze jest to, czy uzyskana infor­ma­c­ja pomoże lep­iej wybrać dal­szą drogę: przy­go­tować kole­jne stara­nia, dopa­sować lecze­nie albo ocenić, czy warto rozważyć insem­i­nację lub zapłod­nie­nie pozaustrojowe.

Wynik gene­ty­czny sam nie przesądza o wyborze metody leczenia. Lekarz oce­nia go razem z Twoim wiekiem, rez­er­wą jajnikową, wynika­mi part­nera, cza­sem starań i doty­chcza­sowym lecze­niem. Może jed­nak dostar­czyć infor­ma­cji, która zmieni sposób planowa­nia kole­jnych kroków.

Badanie gene­ty­czne nie daje gwarancji ciąży i samo nie decy­du­je o koniecznoś­ci insem­i­nacji czy zapłod­nienia pozaus­tro­jowego. Jego wartość pole­ga na tym, że może dostar­czyć lekar­zowi infor­ma­cji potrzeb­nych do lep­szego wyboru dal­szej dro­gi, przy­go­towa­nia kole­jnych starań i ograniczenia dzi­ałań pode­j­mowanych po omacku.

Jakie badanie genetyczne można rozważyć?

Po wielu miesią­cach diag­nos­ty­ki możesz nie mieć już siły wybier­ać kole­jnych poje­dynczych badań, szukać nazw genów i zas­tanaw­iać się, od czego zacząć.

W takiej sytu­acji moż­na rozważyć szer­szy pan­el genów związanych z płod­noś­cią kobi­ety i mężczyzny. Jed­na anal­iza może objąć mech­a­nizmy związane z pracą jajników, dojrze­waniem komór­ki jajowej, pro­dukcją i funkcją plem­ników, zapłod­nie­niem oraz wczes­nym roz­wo­jem zarodka.

Przykła­dem takiej anal­izy jest Fer­tiS­can Com­plete. Pan­el obe­j­mu­je geny związane z płod­noś­cią kobi­ety i mężczyzny, między inny­mi z:

• pracą jajników i rez­er­wą jajnikową,
• dojrze­waniem oraz funkcją komór­ki jajowej,
• pro­dukcją, dojrze­waniem, budową i funkcją plemników,
• udzi­ałem plem­ni­ka w zapłodnieniu,
• połącze­niem komór­ki jajowej z plemnikiem,
• pier­wszy­mi podzi­ała­mi i wczes­nym roz­wo­jem zarodka.

Prak­ty­cz­na wartość pan­elu pole­ga na tym, że jeden wynik moż­na odnieść do doty­chcza­sowego leczenia i wyko­rzys­tać pod­czas planowa­nia kole­jnych kroków. Może wskazać możli­wą przy­czynę, predys­pozy­cję albo kierunek wyma­ga­ją­cy dal­szej konsultacji.

Mate­ri­ał do bada­nia pobiera się z wymazu z policz­ka, dlat­ego anal­iza nie wyma­ga pobra­nia krwi ani kole­jnej pro­ce­dury medy­cznej. Nie musisz też samodziel­nie inter­pre­tować nazw genów. Wynik warto omówić ze spec­jal­istą, który odniesie go do his­torii starań, wcześniejszych badań i leczenia.

Zdarza się również, że w anal­i­zowanych genach nie uda­je się znaleźć wyjaśnienia. Taki wynik oznacza, że w sprawd­zonym zakre­sie nie wykry­to przy­czyny i dal­szych odpowiedzi warto szukać w innych obszarach.

Kiedy lekarz może rozważyć bardziej celowane badanie?

W niek­tórych sytu­ac­jach wcześniejsze wyni­ki lub his­to­ria rodzin­na wskazu­ją na bard­zo konkret­ny kierunek. Wtedy lekarz może zapro­ponować badanie celowane.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze panelu?

• Czy obe­j­mu­je geny związane z płod­noś­cią kobi­ety i mężczyzny?
• Czy jego zakres odpowia­da Two­jej his­torii i wcześniejszym wynikom?
• Czy meto­da pozwala wykry­wać różne rodza­je zmi­an genetycznych?
• Czy raport wyjaś­nia prak­ty­czne znacze­nie wykry­tych zmian?
• Czy wynik moż­na omówić ze specjalistą?
• Czy po kon­sul­tacji otrzy­masz infor­ma­cję, jakie dal­sze pyta­nia lub decyz­je wynika­ją z badania?

FAQ — problemy z zajściem w ciążę

Źródła

1. World Health Orga­ni­za­tion. Infer­til­i­ty – fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility
2. Amer­i­can Soci­ety for Repro­duc­tive Med­i­cine. Def­i­n­i­tion of infer­til­i­ty: a com­mit­tee opin­ion, 2023. https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/definition-of-infertility/
3. Euro­pean Soci­ety of Human Repro­duc­tion and Embry­ol­o­gy. Evi­dence-based guide­line on unex­plained infer­til­i­ty, 2023. https://www.eshre.eu/Guideline/UI
4. Solovo­va O.A. i wsp. Genet­ics of Oocyte Mat­u­ra­tion Defects and Ear­ly Embryo Devel­op­ment Arrest. Genes, 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36360157/
5. Salas-Hue­tos A. i wsp. Defin­ing new genet­ic eti­olo­gies of male infer­til­i­ty. Trans­la­tion­al Androl­o­gy and Urol­o­gy, 2021. https://tau.amegroups.org/article/view/40562/html
6. Greene A.D. i wsp. Genet­ic asso­ci­a­tions with dimin­ished ovar­i­an reserve. Fer­til­i­ty and Steril­i­ty, 2014. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4130940/